Wanneer Japanners aan Nederland denken, komen er vrij veel beelden naar boven.
Windmolens, tulpen, de grachten van Amsterdam, klompen, Goudse kaas en Van Gogh.
Er bestaat ook een sterk beeld van een land dat grotendeels laag ligt en voortdurend met water moet omgaan. Dijken, kanalen en fietsen horen allemaal bij dat beeld.
En Nederlanders zijn lang.
Dat is in Japan vrij algemeen bekend.
Volgens internationale vergelijkingen is de gemiddelde lengte van Nederlandse mannen ongeveer 182,5 centimeter, tegenover ongeveer 170,8 centimeter voor Japanse mannen. Bij vrouwen gaat het om ongeveer 168,7 centimeter in Nederland en 158,3 centimeter in Japan.
Dat is een verschil van ongeveer 12 centimeter bij mannen en 10 centimeter bij vrouwen.
Het is dus niet vreemd dat Japanse bezoekers in Nederland soms het gevoel hebben dat iedereen om hen heen lang is.
Ook de naam van het land kan in het Engels voor enige verwarring zorgen.
“Holland? Of the Netherlands?”
De officiële Engelse naam is the Netherlands, maar “Holland” wordt al heel lang gebruikt en is internationaal nog steeds bekend.
In het Japans heet het land echter geen van beide. Daar wordt Nederland “Oranda” genoemd.
Voor Japanners kan de naam van het land daardoor juist verwarrender worden zodra Engels in beeld komt.
Maar wat Nederland vanuit Japans perspectief bijzonder maakt, is niet alleen het toeristische beeld.
Nederland komt keer op keer terug in de Japanse geschiedenislessen.
Dejima in Nagasaki. Handel met de Nederlanders. Rangaku, de studie van westerse kennis via Nederland. Siebold.
Tijdens de Edoperiode, toen Japan het contact met het buitenland sterk beperkte, bleef de handel met de Nederlanders bestaan.
Daardoor wordt Nederland in Japan op een iets andere manier herinnerd dan landen als de Verenigde Staten of Groot-Brittannië.
Het is een westers land dat al heel lang met Japan verbonden is.
Zelfs in het woord “Rangaku” verwijst het karakter 蘭 naar Nederland.
En in Nagasaki, het historische centrum van die relatie, bestaat nog altijd een plek waar Japanners iets kunnen ervaren dat heel Nederlands aanvoelt.
Huis Ten Bosch.
Met zijn grachten, windmolens en Europese straten wordt daar op grote schaal een Nederlandse sfeer nagebootst.
Met andere woorden: sommige Japanners hebben in Nagasaki al eens door een omgeving gelopen die “Nederlands” aanvoelt, ook al zijn ze nog nooit daadwerkelijk in Nederland geweest.
Nijntje is eveneens bijzonder vertrouwd in Japan.
Ze verschijnt niet alleen in prentenboeken, maar ook op schrijfwaren, huishoudelijke artikelen, kleding en talloze andere producten. Nijntje-producten zijn overal te vinden en er worden regelmatig evenementen rond het personage georganiseerd.
Maar waarschijnlijk zijn er minder mensen die Nijntje bewust met Nederland verbinden dan mensen die het personage gewoon kennen en leuk vinden.
Nijntje werd bedacht door de Nederlandse kunstenaar Dick Bruna. In Japan is ze vooral bekend onder haar internationale naam “Miffy”.
Voor Japanse voetbalfans heeft Nederland nog een veel scherpere identiteit.
Allereerst is er natuurlijk het onmiskenbare oranje shirt van het nationale elftal.
En dan is er Johan Cruijff.
Zelfs de “Cruijff-draai” is een bekende term voor veel Japanners die als kind voetbalden.
Nederland heeft bovendien een indrukwekkend aantal wereldberoemde spelers voortgebracht: Ruud Gullit, Frank Rijkaard, Marco van Basten, Dennis Bergkamp, Arjen Robben en Robin van Persie, om er maar een paar te noemen.
Er bestaat ook een sterke band met Japan.
Shinji Ono groeide uit tot een belangrijke speler bij Feyenoord.
Meer recent maakte Ayase Ueda 25 competitiedoelpunten voor Feyenoord en werd hij topscorer van de Eredivisie.
De band tussen Japanse spelers en het Nederlandse voetbal bestaat dus nog altijd.
Onder Nederlandse bedrijven is Philips eveneens goed bekend in Japan.
Veel Japanners kennen de naam van elektrische scheerapparaten, elektrische tandenborstels en andere huishoudelijke producten.
Maar een van de belangrijkste Nederlandse bedrijven van deze tijd is ASML.
Veel Japanners die zich niet met halfgeleiders bezighouden, kennen de naam misschien helemaal niet.
Toch maakt ASML lithografiemachines die essentieel zijn voor de productie van de meest geavanceerde halfgeleiders ter wereld.
Daar ontstaat een interessante parallel.
Tijdens de Edoperiode leerde Japan via Nederland veel over westerse geneeskunde en wetenschap. Daaruit ontstond zelfs het begrip “Rangaku”.
Vandaag de dag is geavanceerde Nederlandse halfgeleidertechnologie opnieuw nauw verbonden met de Japanse industrie.
Natuurlijk zou het te eenvoudig zijn om gebeurtenissen die vier eeuwen uit elkaar liggen rechtstreeks met elkaar te verbinden.
Toch lijkt het vanuit Japans perspectief alsof kennis en technologie door de eeuwen heen steeds opnieuw een rol spelen in de relatie tussen Japan en Nederland.
Voor Japanners is Nederland dus niet simpelweg het land van windmolens en tulpen.
Het verschijnt in schoolboeken via Dejima en Rangaku, in de populaire cultuur via Nijntje en Van Gogh, in het voetbal via generaties beroemde spelers, en tegenwoordig ook in geavanceerde technologie via halfgeleiders.
Nederland mag dan een ver Europees land zijn, het maakt al verrassend lang deel uit van de Japanse geschiedenis.
